https://openlibrary.ge/handle/123456789/10127 2026-04-09T23:00:12Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10245 Title: Numerical modeling of orographically disturbed air flow in the troposphere in conditions of nonstationarity of large –scale background processes; ოროგრაფიულად შეშფოთებული ჰაერის დინების რიცხვითი მოდელირება ტროპოსფეროში ფონური დიდმასშტაბიანი პროცესების არასტაციონარულობის პირობებში; Численное моделирование орографически возмущенного воздушного потока в тро-посфере в условиях нестационарности крупномасштабных фоновых процессов Authors: Demetrashvili, D.; Davitashvili, T.; დემეტრაშვილი, დ.; დავითაშვილი, თ.; Деметрашвили, Д.; Давиташвили, Т. Abstract: The structure of meso-scale air flow in the troposphere over the isolated model obstacle and real relief of Caucasus is investigated in conditions of nonstationarity of background undisturbed flow on the base of the 3-D hydrostatic numerical model. Calculations have shown that the non-stationary character of the undisturbed air flow can considerably change the structure of air flow above the mountain relief.; 3-განზომილებიანი ჰიდროსტატიკური რიცხვითი მოდელის საფუძველზე გამოკვლეულია ჰაერის მეზომასშტაბური დინების სტრუქტურა ტროპოსფეროში ფონური შეუშფოთებელი დინების არასტაციონარულობის პირ-ბებში მოდელური განმხოლოებული მთისა და კავკასიის რეალური რელიეფის შემთხვევაში. გამოთვლებმა აჩვენა, რომ შეუშფოთებელი დინების არასტაციონარულობას შეუძლია მნიშვნელოვნად შეცვალოს ჰაერის დინების სტრუქტურა მთიანი რელიეფის ზემოთ.; На основе 3-х мерной гидростатической численной модели исследуется структура мезомасштабного воздушного течения в тропосфере в условиях нестационарности фонового невозмущенного потока в случае изолированного модельного пре-пятствия и реального рельефа Кавказа. Расчеты показали, что нестационарность невозмущенного воздушного потока может значительно изменить структуру воздушного потока над горным рельефом. 2013-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10244 Title: ზოგიერთი ლოკალურ-„ფენომენური“ ატმოსფერული მოვლენების შესწავლა ჰიდროთერმოდინამიკური მიდგომით; Study of some local atmospheric “phenomenal” events by hydrothermodynamic approach; Изучение некоторых локальных атмосферных “феноменальных” явлений с помо-щью методами гидротермодинамики Authors: ხვედელიძე, ზ.; დავითაშვილი, თ.; სამხარაძე, ი.; Khvedelidze, Z.; Davitashvili, T.; Samkharadze, I.; Хведелидзе, З.; Давиташвили, Т.; Самхарадзе, И. Abstract: დედამიწის ატმოსფეროში, ხშირად დაიკვირვება, მცირე ტერიტორიაზე განვითარებული არაპერიოდული არაორ-დინალური ატმოსფერული პროცესები. ამ პროცესებს თან სდევს მატერიალური ზარალი და ადამიანის მსხვერპლიც კი. აღნიშნულ მოვლენებს მიეკუთვნება: ქარბორბალა; მიკრორელიეფური ადგილობრივი ქარები; ატმოსფეროს მიწისპირა ფენაში წარმოშობილი სხვადასხვა ბუნების აღმავალი დინებები და ლოკალურ რეგიონზე თითქმის მუდმივად არსებული გეოფიზიკური ,,ფენომენები”. საქართველოს ტერიტორიაზე ასეთი ,,ფენომენები” დავით გარეჯის ტაფობზე და სურამის პლატოზე დაიკვირვება. სტატიაში ჰიდროთერმოდინამიკის კანონების საფუძველზე მოყვანილია აღნიშნული მოვლენების ახსნა. დღემდე ასეთი მიდგომა და გაკეთებული დასკვნები ცნობილი არ არის. კერძოდ დამტკიცებულ იქნა, რომ ქარის გრიგალურ ველში წნევა იზრდება რელიეფის სიმაღლის პროპორციულად და იმ კუთხის ზრდით, რომელსაც ნაკადის ბრუნვის ღერძი ადგენს ვერტიკალურ მიმართულებასთან . მიღებულია, რომ ქარის სიჩქარის გრიგალის ვერტიკალური მდგენელი სიმაღლის მიხედვით იზრდება ექსპოტენციალურად. ასეთი დამოკიდებულებით აიხსნება მითითებული მოვლენების თავისებურებანი. მიღებულ შედეგებს აქვთ, როგორც თეორიული, ასევე პრაქტიკული მნიშვნელობა. UDC; In the Earth atmosphere there are often observed non-periodical, non-ordinary air phenomenal events which are accompanying with material and even human damage. Such kind atmosphere phenomenal events may be: powerful wind vortex, strong local mi-cro-orographic winds, different arising air currents in the atmosphere lower boundary layer and constantly dominated some re-gional geophysical “phenomenal” events. Over the territory of Georgia such kind of “phenomenal” events are observed over Da-vid Gareji depression and Surrami mountain plateau. In the present article on the bases of the hydrothermodynamic laws above mentioned phenomena is investigated. Namely it was proved that pressure in the wind vortex is arising proportionally with relief altitude and enlarged with augmentation of the angle between wind vortex axes and vertical direction. Also it was obtained that vertical component of the wind vortex was arising with altitude and it has exponential character. Obtained results are new and have as theoretical as well practical values.; В атмосфере Земли часто наблюдаются непериодические, неординарные явления, которые сопровождаются с материаль-ными и даже человеческими жертвами. Среди таких явлений можно перечислить: мощные атмосферные вихри, локаль-ные микрорельефные ветры, восходящие потоки, имеющие различную природу зарождения и постоянно действующие геофизические “феномены” свойственные для данного региона. Такие “феномены” на территорий Грузии можно наблю-дать над впадиной Давид Гареджи и Сурами плоскогорьем. В настоящей статье методами гидротермодинамики дается объяснение происхождению таких явлений. А именно было доказано, что давление в поле вихря ветра растет пропорцио-нально высоте рельефа и по увеличению угля между осью вращения потока и вертикального направления. Также получе-но, что вертикальная составляющая вихря скорости ветра растет экспоненциально по высоте. Предлагаемый подход и полученные результаты имеют новизну и представляют как теоретическую так и практическую ценность. 2013-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10243 Title: Циклоны и антициклоны в черноморско-средиземноморском регионе; Cyclones and anticyclones in the black sea-mediterranean region Authors: Баянкина, Т.М.; Воскресенская, Е.Н.; Коваленко, О.Ю.; Маслова, В.Н.; Bayankina, T.M.; Voskresenskaya, E.N.; Kovalenko, O.Yu.; Maslova, V.N. Abstract: Настоящая работа посвящена исследованию режима синоптических вихрей и региональных особенностей циклонической активности в Черноморско-Средиземноморском регионе. Для этого использовались ряды характеристик синоптических вихрей (циклонов и антициклонов), полученные по ежедневным данным реанализа NCEP/NCAR о высоте геопотенциала за 1948 – 2006 гг. Для верификации полученных данных привлекались данные спутниковых наблюдений EUMETSAT за период 1996 – 2009 гг. Определение параметров облачности и циклонов на основе информации со спутников Meteosat 2 – Meteosat 8, передаваемой в видимом и инфракрасном диапазонах, выполнялось с помощью специализированного про-граммного обеспечения, созданного в МГИ НАН Украины. В результате информация о циклонической активности в Чер-номорско-Средиземноморском регионе была уточнена спутниковыми данными. С использованием кластерного анализа было выполнено климатическое районирование Средиземноморского региона и выделены шесть характерных зон цикло-генеза, для которых определены типичные параметры облачности и циклонов.; This study is dedicated to the analysis of the regime of synoptic vortices and regional features of cyclonic activity in the Black Sea-Mediterranean region. Time series of characteristics of synoptic vortices’ (cyclones’ and anticyclones’) were calculated using daily NCEP/NCAR re-analysis data sets on geopotential height in 1948 – 2006. For the verification of the obtained data satellite information from EUMETSAT in 1996 – 2009 was involved. Assessment of the parameters of cloudiness and cyclones on the basis of Meteosat 2 – Meteosat 8 satellite data sets in visible and IR range was done using the special software package created in the MHI NASU. As a result, cyclonic activity in the Black Sea-Mediterranean region was refined using satellite data. On the basis of cluster analysis, climatic regionalization of the Mediterranean cyclogenesis was done. In the result, six typical zones of cyclo-genesis were identified. Typical values of cyclones’ and cloudiness’ parameters were estimated. 2013-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10242 Title: Опасные гидрометеорологические явления как последствия глобального потепления; Natural hydrometeorological hazards as a consequence of global warming Authors: Аббасова, М. А.; Abbasova, M.A. Abstract: В Азербайджане тенденция регионального изменения климата наблюдается с 1980 г., и в целом увеличение среднейბтемпературы воздуха в республике составляет 0.660С. Анализ сезонных изменений температур показывает, что после 1980 г. амплитудные колебания летних температур в большинстве территорий заметно сокращается. При этом повышение температуры больше всего наблюдается за зимний период. За последние 5-8 лет месячная норма температура, с исключением мая и октября, возрастает, а в начале августа 2000 года за весь период инструментального наблюдения на территории республики афиксировано рекордные значения температуры +460С в Джулфе (абс.макс.+440С). Учитывая, что после 1995 года динамика изменения климата стала более значительной, проведены трендовые анализы некоторых климатических показателей в частности, температуры воздуха (Т, С) и осадков (Х, мм) за период 1961-2012 г.г. Анализы данных наблюдений различных метеорологических станций, расположенных на разных физико-географических условиях республики, показывают, что во всех случаях за период 1990-2012 г.г. в сравнении с периодом 1961-1990 г.г. температура увеличивается от +0.30С (Гянджа) до +1.70С (Келвяз). Однако, в годовом аспекте явной тенденции к увеличению или уменьшению количества осадков не наблюдается.; In Azerbaijan the tension of regional climate change is observed since 1980 y., and along this period the increasing of mean air temperature has consisted of 0,660C over the republic. The analysis of seasonal temperature changes shows that after 1980 y. the fluctuations in amplitudes of summer temperature markedly reduced in many territories. Over last 5-8 years the monthly norm of temperature (excepting of May and October) increases, but in the early of August in 2000 y. along the whole instrumental observation period there have been fixed record values of temperature in the territory of republic (+460 C, Nakhchivan, absolute maximum is +440 C). On taking into the consideration that after 1995 y. the dynamics of climate change has became more considerable, there have been hold trend analysis of some climate indicators, especially, air temperature and precipitation for the period of 1961-2012. The analysis of observational information of different meteorological stations, which are situated in separate physicalgeographical conditions of republic, shows that in all cases in the 1995-2003 y.y. period the temperature in comparison with 1970- 1995. period has been increased from +0,30 C (Ganja) to +1,70 C (Kelvaz). It is interest that in the all of stations (excepting of st. Kelvaz +1,40 C and st. Julfa +1,70 C) spring air temperatures have been decreased. However, the quantity of precipitations in comparison with other seasons has been grew, in the aspect of year there is not observed any evident tension to the increasing or decreasing of precipitation’s quantity. 2013-01-01T00:00:00Z