https://openlibrary.ge/handle/123456789/9620 2026-04-05T16:29:51Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9643 Title: საქართველოს წყლის რესურსების მოწყვლადობა და ადაპტაციის ღონისძიებები; Vulnerabili tu and adaptation measures for water resources in Georgia; Уязвимость и мероприятия по адаптации водных ресурсов Грузии Authors: სვანიძე, გ.; ცომაია, ვ.; მესხია, რ.; Svanidze, G.; Tsomaia, V.; Meskhia, R.; Сванидзе, Г.Г.; Цомая, В.Ш.; Месхия, Р.Д. Abstract: დახასიათებულია საქართველოს წყლის რესურსების ძირითადი წყაროები - მდინარეები, ტბები, წყალსაცავები, მყინვარები და ჭაობები. მოცემულია მათი რაოდენობრივი მახასიათებლები და წყლის რესურსების განაწილების თავისებურებანი. გამოვლენილია წყლის რესურსების ცვალებადობის ძირითადი თავისებურებანი, მათი მოწყვლადობა კლიმატის ცვლილების მიმართ და დეტერმინისტული, კონცეფტუალური და გეოგრაფიულ-ჰიდროლოგიური მოდელების გამოყენების საფუძველზე მოცემულია მდინარეების წყლიანობის პროგნოზი 2010, 2030 და 2075 წლებისთვის. დადგენილია, რომ 2010 - 2030 წლებისთვის მოსალოდნელია ჩამონადენის ზრდა 4 - 7%-ით 1980 წელთან შე-დარებით. ასევე აღნიშნულია, რომ კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებით ადგილი ექნება საშიში ჰიდროლოგიური მოვლენების გახშირებას. მათი შედეგების შერბილებისათვის რეკომენდებულია რიგი ღონისძიებე-ბისა წყლის რესურსების რაციონალური გამოყენებისთვის. ილ.2,ცხრ.2,ლიტ.დას.1.; Main sources of water resources of Georgia - rivers, lakes, reservoirs, glaciers and swamps are being considered, quantitative characteristics and peculiarities of their distribution are presented. Main characteristics of the change of water resources, their vulnerability to climate change have been demonstrated and on the basis of the application of hydrological models, the forecast of river water content for the years 2010, 2030 and 2075 has been presented. It has been determined that the increase of runoff by 4-7% is expected for the years 2010-2030 with regard to 1980. It has been also pointed out that in connection with the climate change, dangerous hydrological phenomena will occur more frequently and to mitigate their consequences a number of water resources rational utilization measures are recommended. Fig.2,Tab.2,Ref.1.; Характеризуются основные источники водных ресурсов Грузии - реки, озера, водохранилища, ледники и болота, даются количественные характеристики и особенности их распределения. Выявлены основные особенности изменения водных ресурсов, их уязвимость по отношению к изменению климата и на основании использования детерминистических, концептуальных и географо-гидрологических моделей дается прогноз водности рек на прогнозируемые 2010, 2030 и 2075 годы. Установлено, что в 2010 - 2030 годах ожидается увеличение стока на 4 - 7% по отношению к 1980 г. Отмечается также, что в связи с изменением климата будет иметь место увеличение частоты опасных гидрологических явлений. Для смягчения последствий этих явлении рекомендован ряд мероприятий по рациональному использованию водных ресурсов.Рис.2,таб.2,лит.1. 2001-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9642 Title: აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეთა აუზებში სარწყავი წყლის დეფიციტის საკითხისათვის; On the deficit of irrigation water in river basins of Eastern Georgia; К вопросу дефицита оросительной воды в речных бассейнах Восточной Грузии Authors: სვანიძე, გ.; ჩიკვაიძე, გ.; Svanidze, G.; Chikvaidze, G.; Сванидзе, Г.Г.; Чикваидзе, Г.Д. Abstract: მორწყვის განვითარების პერსპექტიულш დონის დასადგენად აღმოსავლეთ საქართველოს ძირითად მდინარეთა აუზებში წაყლუზრუნველყოფისა და წყალმოხმარების მოცულობების ურთიერთშედარების საფუძველზე გამოთვლილია სარწყავი წყლის დეფიციტის მოსალოდნელი მოცულობები. შეფასებულია ამ დეფიციტების შევსების შესაძლებლობები საკვლევ მდინარეთა აუზებში არსებული და საპერსპექტივოდ დასახული ირიგაციული წყალსაცავებით მდინარეთა ჩამონადენის რეგულირების გათვალისწინებით. ლიტ.დას.8; Volumes of water supply and water consumption are compared for the projected level of irrigation development in the main river basins of Eastern Georgia. Possible volumes of irrigation water deficit are estimated along with feasible ways of covering this deficit by the regulation of river runoff in the basins of investigated rivers by existing irrigation reservoirs, and those to be constructed in future. Ref.8; На основе сопоставления объемов водообеспечения и водопотребления для перспективного уровня развития орошения в основных речных бассейнах Восточной Грузии оценены возможные объемы дефицита оросительной воды и возможности покрытия этих дефицитов путем регулирования речного стока в бассейнах исследуемых рек суще-ствующими и намечаемыми на перспективу ирригационными водохранилищами. Лит.8. 2001-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9641 Title: მდინარეთა ჩამონადენის პროგნოზების განახლება ინფორმაციული ქსელის შემცირების პირობებში; Renovation of forecasts for river runoff under conditions of reduced information; Обновление прогнозов стока рек в условиях сокращенной информационной сети Authors: ბასილაშვილი, ც.; ცომაია, გ.; Basilashvili, Ts.; Tsomaia, G.; Басилашвили, Ц.З.; Цомая, Г.В. Abstract: სადღეისოდ მკვეთრად შემცირდა ინფორმაციული ჰიდრომეტეოროლოგიური ქსელი. ამასთან დაკავშირებით აუცილებელია ადრე შემუშავებული მდინარეთა ჩამონადენის პროგნოზის განახლება. 70-იან წლებში მდ.ყვირილასა და მდ. ხანისწყლის ჩამონადენის პროგნოზები ეფუძნებოდა 10 მეტეოპუნქტის ინფორმაციას. სადღეისოდ პრიგნოზირების მიზნით გამოყენებულ იქნა მეზობელი აუზების 2 მეტეოსადგურის მონაცემი. სტატისტიკური მონაცემების რიგის გაზრდამ 20 წლით და უფრო სრულყოფილი საპროგნოზო მეთოდიკის გამოყენებამ უზრუნველყო საიმედო პროგნოზების მიღება. ნახ.1, ცხრ.2,ლიტ.დას.6.; At present the hydrological information network has been sharply reduced. That is the reason why it has the urgent importance to renew river flow forecast worked out earlier. In the 70-s the prognosis of the river flow of the rivers Kvirila and Khanistskali were based on the information, obtained from 10 meteorological stations. At present for the purpose of forecasting we have to use the data of only 2 stations located in neighbouring basins. Increasing the statistical data by 20 years and the use of advanced methods for working out forecasts ensured their reliability.Fig.1,Tab.2,Ref.6.; На сегодня резко сократилась информационная гидрометеорологическая сеть. В связи с этим необходимо обновить ранее разработанные прогнозы стока рек. В 70-х годах прогнозы стока рек Квирила и Ханисцкали были основаны на информации 10 метеорологических пунктов. Сегодня для прогнозирования вынуждены использовать данные только 2-х метеостанций соседних бассейнов. Увеличение статистических данных на 20 лет и применение усовершенствованного метода прогноза обеспечило получение более надежных результатов. Рис.1,таб.2,лит.6. 2001-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9640 Title: Оценка вековых изменений микроклимата и стока для некоторых водосборов рек Грузии; საქართველოს ზოგირთ მდინარეთა წყალშემკრებზე მიკროკლიმატის და ჩამონადენის საუკუნეობრივი ცვლილებების შეფასება; Assessment of secular variation of climate and runoff for some river watersheds in Georgia Authors: Бегалишвили, Н.Н.; Таварткиладзе, К.А.; Бегалишвили, Н.А.; ბეგალიშვილი, ნ.ნ.; თავართქილაძე, კ.; ბეგალიშვილი, ნ.ა.; Begalishvili, N.N.; Tavartkiladze, K.A.; Begalishvili, N.A. Abstract: Выполнена количественная оценка вековых изменений температур воздуха и почвы, упругости водяного пара и относительной влажности, осадков и стока для двух типичных водосборов рек, расположенных в регионах похолодания (р.Супса, Западная Грузия) и потепления (р.Храми, Восточная Грузия). Величины изменений метеопараметров и стока определены построением линейных трендов, аппроксимирующих многолетние колебания среднемесячных характеристик эмпирических рядов за период 1906-1995 гг. Обнаружено, что в бассейне р.Супса вековое понижение температур воздуха и почвы происходит на фоне постоянного влагосодержания атмосферы и некоторого уменьшения осадков и не сопровождается изменением величины стока. В бассейне р.Храми увеличение температур воздуха и почвы отмечается при неизменных величинах влагосодержания атмосферы, осадков и стока.Рис.4,таб.1,лит.4.; ორი ტიპიური წყალშემკრებისათვის, რომლებიც განლაგებული არიან აცივების (მდ. სუფსა, დასავლეთ საქართველო) და დათბობის (მდ. ხრამი, აღმოსავლეთ საქართველო) რეგიონებში, შესრულებულია ჰაერის და ნიადაგის ტემპერატურების, წყლის ორთქლის დრეკადობის და ფარდობითი ტენიანობის, ნალექებისა და ჩამონადენის საუკუნეობრივი ცვლილებების რაოდენობრივი შეფასება. მეტეოპარამეტრების და ჩამონადენის ცვლილებათა სიდიდეები განსაზღვრულია წრფივი ტრენდების აგებით, რომლებიც წარმოადგენენ 1906-1995 წწ პერიოდის ემპირული რიგების საშუალოთვიური მახასიათებელთა მრავალწლიური რყევადობის აპროქსიმაციას. აღმოჩენილია, რომ მდ. სუფსას აუზში ჰაერის და ნიადაგის ტემპერატურების დაწევა მიმდინარეობს მუდმივი ატმოაფეროს ტენშემცველობისა და ნალექთა შემცირების ფონზე და მას თან არ სდევს ჩამონადენის სიდიდის ცვლილება. მდ.ხრამის აუზში ჰაერის და ნიადაგის ტემპერატურის მატება აღინიშნება ატმოსფეროს ტენშემცველობის, ნალექებისა და ჩამონადენის უცვლელი სიდიდეებისათვის. ილ.4,ცხრ1.,ლიტ.დას.4; Quantitative assessment is performed of secular variations of air and soil temperatures, water vapor density and relative humidity, precipitation and river runoff for two typical watersheds, located in the regions of cooling (R.Supsa, Western Georgia) and warming (R.Khrami, Eastern Georgia). Values of variation of meteorological elements and runoff are defined by linear trends approximating multi-year fluctuation of empyrical series’ characteristics for the period of 1906-1995. It has been revealed that in the basin of R.Supsa the secular decrease of air and soil temperature is going on the background of permanent moisture content of the atmosphere and some reduction of precipitation, and is not accompanied by the change in river runoff. In the basin of R.Khrami the increase of air and soil temperature is detected at the constant values of atmospheric moisture content, precipitation and runoff.Fig.4,Tab.1,Ref.4. 2001-01-01T00:00:00Z