https://openlibrary.ge/handle/123456789/9929 2026-04-27T18:19:46Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9956 Title: საქართველოს ატმოსფეროში გაფრქვეული და მდინარეში ჩაღვრილი დამაბინძურებელი ნივთიერებების გავრცელების რიცხვითი მოდელების შექმნა; Elaboration of the mathematical model of transfer and diffusion of a pollution substance emitted in the atmosphere and river; Разработка численных моделей распространения загрязняющего вещества, выброшенного в атмосферу и сброшенного в реку Authors: სურმავა, ა.; ინწკირველი, ლ.; გიგაური, ნ.; Surmava, A.; Intskirveli, L.; Gigauri, N.; Сурмава, А.; Инцкирвели, Л.; Гигаури, Н. Abstract: ატმოსფეროს ჰიდროთერმოდინამიკის და უწყვეტ გარემოში სუბსტანციის გადატანა-დიფუზიის არაწრფივი არასტაციონალური სამგანზომილებიანი განტოლებების გამოყენებით დამუშავებულია საქართველოს ცალკეულ რეგიონში და მდინარეში გარემოს დამაბინძურებელი ნივთიერების გავრცელების მათემატიკური მოდელები. დამუშავებულია რიცხვითი ინტეგრირების ალგორითმები ცხადი და არაცხადი სქემების გამოყენებით. შედეგენილია თვლის პროგრამები და ჩატარებუ-ლია შესაბამისი ტესტური გამოთვლები.; Using the nonstationary nonlinear equations of hydrothermodynamics of atmosphere and equation of transfer and diffusion of contaminant in continuous medium the mathematical models of distribution of pollution in the atmosphere and river are elaborated. The algorithms of numerical integration are constructed by using the implicit and explicit numerical schemes. The programs of integration are elaborated and the test calculations are made.; С помощью нестационарных нелинейнных уравнений гидротермодинамики атмосферы и уравнения переноса-диффузии субстанции в сплошной среде разработаны математические модели распространения загрязняющего вещества в атмосфере отдельного региона и в реке. Разработаны алгоритмы численного интегрирования и соответствующие компьютерные программы. Проведены тестовые расчеты. 2016-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9955 Title: გლობალურ დათბობასთან დაკავშირებით სხვადასხვა ტიპის გვალვების განმეორადობა და მათი აგრომეტეოროლოგიური პროგნოზირება (დედოფლისწყაროს მაგალითზე); Recurrence of different types of droughts in connection to global warming and their agro-meteorological forecast (on the example of Dedoplistskaro; Повтаряемость различных типов засух и их агрометеорологическое прогнизирование в связи с глобальным потепление (на примере Дедофлисцкапо) Authors: მელაძე, გ.გ.; მელაძე, მ.გ.; Meladze, G.G.; Meladze, M.G.; Меладзе, Г.Г.; Меладзе, М.Г. Abstract: მრავალწლიური მეტეოროლოგიური დაკვირვებათა მონაცემების (1949-2008) მიხედვით, დედოფლისწყაროს ტერიტორიისათვის გამოთვლილია ყოველწლიური აქტიურ ტემპერატურათა (>10ºC) და ატმოსფერული ნალექების ჯამები. განსაზღვრულია ჰიდროთერმული კოეფიციენტის (ჰთკ) ინდექსები და გამოსახულია მათი მსვლელობის დინამიკა. გლობალური დათბობიდან გამომდინარე, გამოვლენილია სხვადასხვა ტიპის გვალვების შემთხვევათა განმეორადობა. შედგენილია საკვლევი ობიექტისათვის დამახასიათებელი ტიპის გვალვების განმეორადობის და ტენის აორთქლების ბალანსის ნომოგრამები. აქტიურ ტემპერატურათა (>10ºC) და ატმოსფერული ნალექების ჯამების მიხედვით მოცემულია ჰთკ-ს განსაზღვრის განტოლება. ტემპერატურის 10ºC-ის ზევით დადგომის თარიღსა და ტემპერატურის ჯამს შორის გამოვლენილია კორელაციური დამოკიდებულება (r=0.80), რის საფუძველზეც შედგენილია რეგრესიის განტოლება სხვადასხვა ტიპის გვალვების პროგნოზირებისათვის.; Based on the manyyear meteorological observation data (1949-2008), the sums of annual active temperatures (>10ºC) and atmospheric precipitations have been calculated for the territory of Dedoplistskaro. The indexes of hydrothermal coefficient are calculated and the dynamics of their course is graphed. Following the global warming, the recurrence of different types of droughts is identified and the nomograms of the recurrence of the droughts typical to the study object and moisture evaporation are drafted. By using the sums of active temperatures (>10ºC) and atmospheric precipitations, the equation to calculate the hydrothermal coefficient is given. Correlation between the starting date of the temperature exceeding 10ºC and sum of the temperature is identified (r=0.80), and the regression equation to forecast the different types of droughts is designed on its basis.; По данным многолетних метеорологических наблюдений (1949-2008) для территории Дедоплисцкаро вычислены ежегодные суммы активных температур (>10ºC) и атмосферных осадков. Определены индексы гидротермических коэффициентов и отображен ход динамики. Исходя из глобального потепления, выявлена повторяемость случаев различных типов засух. Составлены номограммы повторяемости характерных типов засух и баланса испаряемости влажности для исследуемых объектов. По суммам активных температур (>10ºC) и атмосферных осадков даны уравнения определения ГТК. Выявлены корреляционные зависимости (r=0.80) между датой установления температуры выше 10ºC и сумм температур, на основе чего составлены уравнения регрессии для прогнозирования различных типов засух. 2016-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9954 Title: ქარბუქი კახეთში; Snowstorm in Kakheti; Метель в Кахетии Authors: სამუკაშვილი, რ.; ვაჩნაძე, ჯ.; დიასამიძე, ც.; Samukashvili, R.; Vachnadze, J.; Diasamidze, Ts.; Самукашвили, Р.; Вачнадзе, Дж.; Диасамидзе, Ц. Abstract: დადგენილია ქარბუქის ძირითადი თავისებურებები.; Established the basic features of a snowstorm.; Установлены основные черты метели 2016-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/9953 Title: ჰავის ცვლილების გავლენის შეფასება ატმოსფერული ნალექების რეჟიმზე; Climate change impact on the atmospheric precipitation regime; Оценка влиянии изменения климата на режиме атмосферных осадков Authors: თავართქილაძე, კ.; Tavartkiladze, K.; Таварткиладзе, К. Abstract: უხვნალექიანი დაკვირვების პუნქტის (ბათუმი) მრავალწლიური დაკვირვების მონაცემების გამოყენე-ბით, სადაც მკვეთრად გაყოფილია აცივებისა და დათბობის პერიოდი, შესწავლილია ჰავის ცვლილებით გამოწვეული ნალექების რეჟიმის დამახასიათებელი პარამეტრების რეჟიმული სტრუქტურის ცვლილებები. ეს პარამეტრებია: ნალექების წლიური ჯამი;/შიდაწლიური განაწილება; შემთხვევათა რიცხვი; საშუალო ხანგრძლივობა; ერთ დღეში მოსული ნალექების საშუალო რაოდენობა; ერთ დღეში მოსული მაქსიმალური ნალექები (ხანგრძლივობა, რაოდენობა); დინამიურ ნორმაზე მეტი და ნაკლები ნალექების რეჟიმული სტრუქტურა. შესწავლილია აღნიშნული პარამეტრების ურთიერთ კავშირი.; Using several years’ data of climate observation point (in Batumi), where periods of temperature falling and rising are strictly separated, was studied climate change caused by variations in the structure of the precipitation regime characteristic parameters. These parameters are: total annual precipitation; annual precipitation distribution; precipitation occasions; average duration of precipitation; average daily precipitation amount; maximum precipitation duration and amount during year; structure of precipitation regime that’s more or less than dynamical standard. Connection between these parameters has been studied.; С использованием многолетных данных над атмосферными осадками пункта наблюдений обильными осадками (Батуми), в котором четко разделены периоди потепления и похоладания климата, изучены изменения основных параметров, характеризирующих режима осадков. Эти параметры: годовая сумма осадков, внутригодовое распределение, число случаев, средная продолжительность, среднее количество осадков одного дня, продолжительность и количество максимальных осадков, режимная структура больших и меньших сумм от динамической нормы осадков, Установлены заимные связи упомянутых параметров 2016-01-01T00:00:00Z