https://openlibrary.ge/handle/123456789/9979 2026-04-10T02:33:53Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10035 Title: Прогнозирование катастрофических паводков; კატასტროფული წყალმოვარდნების პროგნოზირება; Forecasting catastrophic freshets Authors: Кереселидзе, Д.; Трапаидзе, В.; Брегвадзе, Г.; Григолия, Г.; Дохнадзе, Г.; კერესელიძე, დ.; ტრაპაიძე, ვ.; ბრეგვაძე, გ.; გრიგოლია, გ.; დოხნაძე, გ.; Kereselidze, D.; Trapaidze, V.; Bregvadze, G.; Grigolia, G; Dokhnadze, G. Abstract: Многие регионы нашей планеты испытывают угрозу катастрофических наводнений. Анализ многочисленных исследований показывает, что использование различных детерминистических методов прогнозирования наводнений не обеспечивает точность прогноза, так как они не учитывают различные характеристики, участвующие в процессе наводне-ния. В таком случае необходимо использование вероятностных методов, которые с достаточной точностью выражают физическую сущность наводнений. В труде для прогнозирования характеристик катастрофических расходов наводнений использованы методы теории случайного процесса, в частности, теория пересечения уровней (теория выпаданий). С её помощью установлены среднее число выпаданий максимальных расходов в определенном промежутке времени, продолжительность и интервал времени между катастрофическими расходами наводнения. Для получения этих показателей необходимо знать дисперсию скорости изменения ординаты случайной функции. Она установлена двумя методами: методом корреляционной функции и методом Котельникова-Шенона. Полученные результаты показывают, что между величинами, полученными обоими методами, разница незначительная, поэтому вычисление среднего числа и продолжительности выпаданий расходов наводнений целесообразно более простым методом Котельникова-Шенона.; ჩვენი პლანეტის მრავალი რეგიონი კატასტროფული წყალმოვარდნების საფრთხეს განიცდს. მრავალრიცხოვანი კვლევების ანალიზი გვიჩვენებს, რომ კატასტროფული წყალმოვარდნების პროგნოზირების სხვადასხვა დეტერმინისტული მეთოდების გამოყენება ვერ უზრუნველყოფს პროგნოზის სიზუსტეს, რადგანაც ისინი წყალმოვარდნიის პროცესში მონაწილე სხვადასხვა მახასიათებლებს უგულვებელყოფენ. ასეთ შემთხვევაში აუცილებელია ალბათური მეთოდების გამოყენება, რომლებიც საკმაო სიზუსტით გამოსახავენ წყალმოვარდნების ფიზიკურ არსს. ნაშრომში წყალმოვარდნათა კატასტროფული ხარჯების მახასიათებლების პროგნოზირებისათვის გამოყენებულია შემთხვევითი პროცესის თეორიის მეთოდები, კერძოდ დონეების გადაკვეთის თეორია (ამოვარდნათა თეორია) მისი საშუალებით დადგენილია მაქსიმალური ხარჯების ამოვარდნის საშუალო რიცხვი დროის გარკვეულ შუალედში, ხანგრძლივობა და დროის ინტერვალი წყალდიდობის კატასტროფულ ხარჯებს შორის. ამ მახასიათებლების მისაღებად აუცილებელია შემთხვევითი ფუნქციის ორდინატის ცვლილების სიჩქარის დისპერსიის ცოდნა. იგი დადგენილია ორი მეთოდით: კორელაციური ფუნქციისა და კოტელნიკოვ-შენონის მეთოდით. მიღებული შედეგები გვიჩვენებს, რომ ორივე მეთოდით მიღებულ სიდიდეებს შორის განსხვავება უმნიშვნელოა, ამიტომ კატასტროფულ წყალმოვარდნათა ხარჯების ამოვარდნათა საშუალო რიცხვის და ხანგრძლივობის ანგარიში მიზანშეწონილია კოტელნიკოვ-შენონის უფრო მარტივი მეთოდით.; Many regions of our planet face the hazard of catastrophic freshets. The analysis of numerous studies shows that the use of differ-ent deterministic methods to forecast catastrophic freshets fails to yield an accurate forecast, as they tend to ignore different fea-tures in the process of freshets. In such a case, it is necessary to use the probability methods, which describe the physical essence of freshets with a great accuracy. The work uses the methods of the theory of random processes to forecast the properties of the catastrophic discharge of freshets, in particular the level intersection theory (the falling-out theory) is used to fix the average number of falling-outs of peak discharges in the given time interval, duration and interval of time between the catastrophic dis-charges of freshets. In order to gain the mentioned indicators, it is necessary to know the value of dispersion of the speed of change of the casual function ordinate. It is fixed by using two methods: the method of correlation function and Kotelnikov-Shenon method. The gained results show that the difference between the values gained by using the two methods is insignificant. Therefore, the calculation of the average number and duration of the discharges of catastrophic freshets is reasonable by using a simpler, Kotelnikov-Shenon method. 2011-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10034 Title: წყალდიდობების პროგნოზირება შიდა ქართლის არაკონტროლირებად ტერიტორიაზე გარემოს ეკოლოგიური უსაფრთხოებისათვის; High Flood forecasting of the uncontrolled territory of Shida Kartli for the environment ecological safety \; Прогнозирование половодья на неконтролируемой территории Внутренной Картли в целях экологической безопасности среды Authors: ბასილაშვილი, ც.; ტაბატაძე, ჯ,; ჯანელიძე, მ.; Basilashvili, Ts.; Tabatadze, J.; Janelidze, M.; Басилашвили, Ц.З.; Табатадзе, Д.Г.; Джанелидзе, М.Г. Abstract: მოცემულია მდ. დიდი ლიახვის, პატარა ლიახვისა და ქსნის მაქსიმალური ხარჯების დაზუსტებული მახასიათებლები და ალბათური მნიშვნელობები. მიღებულია მათი მრავალწლიური დინამიკის ამსახველი ტრენდები. შედგენილია მათი გრძელვადიანი საპროგნოზო მეთოდიკა. მოსალოდნელი საშიშროების შემთხვევაში, წყლის სტიქიის შერბილების მიზნით, დასახულია გარკვეულ ღონისძიებათა რეკომენდაციები.; There have been determined maximum water expenditures and their probable values for the rivers: the Big Liakhvi, the Small Liakhvi and the Ksani. There have also been identified certain trends describing their dynamics over the years. A method for making long-term forecasts has been worked out. Certain recommendations have been put forward for carrying out emergency measures with the view of mitigating consequences of calamities.; Для рек Большой Лиахви, Малой Лиахви и Ксани уточнены характеристики максимальных расходов и их вероятностные величины. Получены тренды, описывающие их многолетнюю динамику. Составлена методика их долгосрочного прогнозирования. В случае опасностей, в целях смягчения водной стихии, даны рекомендации определённых мероприятий. 2011-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10033 Title: Integrated Water Resources Management as Basis for Flood Prevention in the Kura River Basin; წყლის რესურსების ინტეგრირებული მართვა როგორც წყალდიდობების პრევენციის საფუძველი მდ.მტკვრის აუზში; Интегрированное Управление Водним Ресурсами Как Основа Превенции Наводнений В Бассейне Р. Кура Authors: Mammadov, R.M.; Ismatova, Kh.R.; მამედოვი, რ.; ისმატოვი, თ.; Мамедов, Р.М.; Исматова, Х.Р. Abstract: This article is directed at review of floods in Azerbaijan and recommended by the authors suggestions on improved water(flood) management in Azerbaijan based on creation of IWRM (Integrated Water Resource Management) oriented legal and institutional frameworks and implementation of flood prevention programs and satellite information at national level and for the whole Kura –Araz River Basin. This may be used to establish an institutional, legal and technical framework in order to overcome national level and trans-boundary water issues in the Caucasus region. After the collapse of the Soviet Union, the countries of the South Caucasus gained their independence. However, they faced with the problems associated with national and trans-boundary water management. Transboundary water management re-mains one of the key issues leading to conflict in the region today. Though Azerbaijan is an extremely water-poor region (the water supply of the Azerbaijan Republic territory situated downstream of transboundary rivers makes up about 100,000 m3/ km2) there are often floods at mountain rivers that lead to huge damage to the economy of the country and human losses. Rivers of the Big and Small Caucasus with average altitudes of the catchments area higher than 2500m main source of flood is melted snow (more than 70%). 80% of flood maximum is observed in June-July. In the article results of studies on use of satellite information for flood management is also described.; სტატიაში განხილულია წყალდიდობების სიხშირე და მიზეზები აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სხვადასხვა რეგიონებში. წყალდიდობების მართვისათვის მდ. მტკვრის აუზში, კერძოდ, აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, შემოთავაზებულია წყლის რესურსების მართვის ინტეგრირებული მეთოდი. ამასთან ერთად აღინიშნება იურიდიული და ორგანიზაციული ბაზის არარსებობა ამისათვის. წყალდიდობების მართვის ერთ-ერთი ძირითადი მომენტი არის დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების მეშვეობით მიღებული მონაცემების გამოყენება. შემოთავაზებული მეთოდის წარმატება დამოკიდებულია სათანადო ხელშეკრულებების დადებაზე და ინფორმაციის გაცვლაზე. სტატიის ბოლოს წარმოდგენილია მდ.მტკვარზე წყალდიდობების და დატბორვების მართვის საინფორმაციო მოდელი.; В статье дается обзор о частоте и причинах наводнений в различных регионах Азербайджанской Республики. Для управ-ления наводнениями в бассейне р. Кура, в частности на территории Азербайджана, предлагается Интегрированный Ме-тод Управления Водными Ресурсами. При этом отмечается отсутствие юридических и организационных баз для этого. Одним из основных моментов управления наводнениями является использование данных полученных с помощью искус-ственных спутников Земли. Успех предлагаемого метода зависит от заключения соответствующего соглашения и обмена информацией. В конце статьи предлагается информационная модель для управления наводнениями и затоплениями в устье р. Кура. 2011-01-01T00:00:00Z https://openlibrary.ge/handle/123456789/10032 Title: Долгосрочный Прогноз Свободного Стока Озера Севан И Оценка Его Уязвимости Под Влиянием Изменения Климата; სევანის ტბის ბუნებრივი ჩამონადენის გრძელვადიანი პროგნოზი და მოწყვლადობის შეფასება კლიმასტის ცვლილების გავლენის გათვალისწინებით; Long-Term Forecast of Free Runoff of Lake Sevan and Assessment of its Vulnerability totThe Climate Change Authors: Никогосян, Г.Т.; Мелконян, Г.А.; Айрапетян, К.А.; ნიკოგოსიანი, გ.; მელქონიანი, გ.; აირაპეტიანი, კ.; Nikogosian, G. T.; Melkonian, G. A.; Airapetian, K.A. Abstract: В работе представлена методика долгосрочного прогноза свободного стока озера Севан физико-статистическим методом для отметок 12 и 18 метров ниже естественного уровня. Используя данные действующих в бассейне озера 5-ти метеорологических станций за 1927-2009 гг., установлены многофакторные связи между свободным стоком и температурой и осадками для данных уровней. Рассмотрена оправдываемость прогноза и при помощи полученных уравнений. По климатическим сценариям оценена уязвимость свободного стока озера Севан по разным сценариям температуры и осадков относительно базиса.; ნაშრომში წარმოდგენილია სევანის ტბის თავისუფალი ჩამონადენის გრძელვადიანი პროდნოზოს მეთოდიკა ფიზიკურ-სტსტიასტიკური მეთოდით ბუნებრივი დონიდან 12 და 18 მეტრით ქვემოთ მარკირებისთვის. 5 მოქმედი სევანის აუზის მეტეოროლოგიური სადგურის 1927-2009წწ. მასალების გამოყენებით დადგენილია მრავალფაქტორიანი კავშირები თავისუფალ ჩამონადენს, ტემპერატურას და ნალექებს შორის ამ დონეებისათვის. განხილულია პროგნოზის გამართლება მიღებული განტოლებების საშუალებით. კლიმატური სცენარებით შეფასებულია სევანის ტბის თავისუფალი ჩამონადენის მოწყვლადობა ტემპერატურის და ნალექების სხვადასხვა სცენარებით ბაზისის მიმართ.; The work presents a methodology of long-term forecast of Lake Sevan free runoff using the physical-statistical method for the 12 and 18-meter marks below the former natural level. Based on the existing data at 5 meteorological stations for the years of 1927-2009 located in the Lake’s basin, the multi-factorial links between the free runoff and temperature and precipitation for the given levels are determined. The degree of forecast justification is discussed using the obtained equations. According to climate scenar-ios have the vulnerability of Lake Sevan’s free runoff is assessed of temperature and precipitation with respect to the base line. 2011-01-01T00:00:00Z