Современные тенденции изменения экстремальных температур в Самцхе-Джавахети

Abstract

В статье рассмотрены современные тенденции изменения экстремальных температур в регионе Самцхе–Джавахети в условиях интенсивного глобального потепления. Исследование выполнено на основе данных трех метеорологических станций — Ахалкалаки (1717 м), Ахалцихе (962 м) и Боржоми (789 м) — за период 1961–2020 гг. Использованы климатические индексы экстремальных температур, рекомендованные ВМО и МГЭИК (Txx, Tnn, Txn, Tnx, Tx90p, Tn10p). Статистическая значимость трендов оценивалась по p-критерию (уровень значимости 0,05). Установлено, что изменения суточных максимумов температуры (Txx) носят разнонаправленный характер: в Ахалцихе и Боржоми отмечен положительный тренд, в Ахалкалаки — отрицательный, однако во всех случаях изменения статистически незначимы. Аналогичная картина наблюдается для абсолютных минимумов температуры (Tnn), при этом в Ахалцихе выявлен статистически значимый рост (0,7 °C за десятилетие). Более выраженные изменения характерны для индекса Tnx (максимум абсолютных минимумов температуры): в Ахалцихе и Боржоми зафиксирован статистически значимый рост (0,4 и 0,3 °C за десятилетие соответственно), что свидетельствует о смягчении холодных экстремумов. В Ахалкалаки изменения носят отрицательный, но статистически незначимый характер. Анализ процентильных индексов показал снижение числа дней с экстремально высокими температурами (Tx90p) в Ахалкалаки (статистически значимо), тогда как в Ахалцихе и Боржоми изменения несущественны. В то же время изменения холодных экстремумов (Tn10p) имеют разнонаправленный характер: в Ахалкалаки отмечен рост числа таких дней, а в Ахалцихе и Боржоми — их уменьшение; последние изменения статистически значимы.

სტატია განიხილავს სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში ექსტრემალური ტემპერატურის მიმდინარე ტენდენციებს ინტენსიური გლობალური დათბობის პირობებში. კვლევა ეფუძნება სამი მეტეოროლოგიური სადგურის - ახალქალაქის (1717 მ), ახალციხის (962 მ) და ბორჯომის (789 მ) მონაცემებს 1961-2020 წლების პერიოდისთვის. გამოყენებული იქნა მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის (WMO) და IPCC-ის მიერ რეკომენდებული ექსტრემალური ტემპერატურის კლიმატური ინდექსები (Txx, Tnn, Txn, Tnx, Tx90p, Tn10p). ტენდენციების სტატისტიკური მნიშვნელობა შეფასდა p-ტესტის გამოყენებით (მნიშვნელობის დონე 0.05). აღმოჩნდა, რომ დღიური ტემპერატურის მაქსიმუმის (Txx) ცვლილებები მრავალმხრივია: ახალციხესა და ბორჯომში დადებითი ტენდენცია დაფიქსირდა, ხოლო ახალქალაქში უარყოფითი. თუმცა, ყველა შემთხვევაში, ცვლილებები სტატისტიკურად უმნიშვნელოა. მსგავსი ტენდენცია შეინიშნება აბსოლუტური მინიმალური ტემპერატურისთვის (Tnn), ახალციხეში სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი ზრდით (0.7°C ათწლეულში) დაფიქსირებული. უფრო გამოხატული ცვლილებები შეინიშნება Tnx ინდექსში (მაქსიმალური აბსოლუტური მინიმალური ტემპერატურა): ახალციხესა და ბორჯომში სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი ზრდა დაფიქსირდა (შესაბამისად, 0.4 და 0.3°C ყოველ ათწლეულში), რაც მიუთითებს ცივი ექსტრემების შერბილებაზე. ახალქალაქში ცვლილებები უარყოფითია, მაგრამ სტატისტიკურად უმნიშვნელო. პერცენტილური ინდექსების ანალიზმა აჩვენა, რომ ახალქალაქში უკიდურესად მაღალი ტემპერატურის დღეების რაოდენობა (Tx90p) შემცირდა (სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი), ხოლო ახალციხესა და ბორჯომში ცვლილებები უმნიშვნელოა. ამასობაში, ცივი ექსტრემუმების ცვლილებები (Tn10p) გასხვავებულია: ასეთი დღეების რაოდენობა გაიზარდა ახალქალაქში, ხოლო შემცირება - ახალციხესა და ბორჯომში; ეს უკანასკნელი ცვლილებები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანია.

This article examines current trends of extreme temperatures in the Samtskhe-Javakheti region under conditions of intense global warming. The study is based on data from three meteorological stations—Akhalkalaki (1,717 m), Akhaltsikhe (962 m), and Borjomi (789 m) – for the period of 1961–2020. Climate indices of extreme temperatures recommended by the WMO and IPCC (Txx, Tnn, Txn, Tnx, Tx90p, Tn10p) were used. The statistical significance of trends was assessed using the p-test (significance level 0.05). It was found that changes in daily temperature maxima (Txx) are multidirectional: a positive trend was observed in Akhaltsikhe and Borjomi, while a negative trend was observed in Akhalkalaki. However, in all cases, the changes are statistically insignificant. A similar trend is observed for absolute minimum temperatures (Tnn), with a statistically significant increase (0.7°C per decade) recorded in Akhalkalaki. More pronounced changes are observed for the Tnx index (maximum absolute minimum temperatures): in Akhaltsikhe and Borjomi, statistically significant increases (0.4 and 0.3°C per decade, respectively) were recorded, indicating a mitigation of cold extremes. In Akhalkalaki, the changes are negative, but statistically insignificant. Analysis of percentile indices revealed a decrease in the number of days with extremely high temperatures (Tx90p) in Akhalkalaki (statistically significant), while in Akhaltsikhe and Borjomi, the changes are insignificant. Meanwhile, changes in cold extremes (Tn10p) are mixed: an increase in the number of such days was observed in Akhalkalaki, while a decrease was observed in Akhaltsikhe and Borjomi; the latter changes are statistically significant